Hidro-Sosyoloji: Suçun Akışkan Hâli

Bir toplumun hikâyesini anlamak istiyorsanız önce suyuna bakın. Çünkü su yalnızca akar; aynı zamanda taşır. İnsanların umutlarını, korkularını, eşitsizliklerini ve sessizliklerini de taşır. Belki de bu yüzden her nehir biraz tarih, her kurumuş dere yatağı biraz toplumsal hafızadır.

Suç üzerine düşünürken çoğu zaman faili arıyoruz. Oysa bazen suç, bir insanın elinde başlamaz; kuruyan bir pınarın kenarında, betonla örtülen bir dere yatağında ya da bir mahallenin hiç yapılmayan altyapısında sessizce büyümeye başlar. Su çekildikçe yalnızca toprak çatlamaz; toplumsal bağlar da çatlar.

Hidro-sosyoloji tam da bunu düşündürüyor. Suyun toplumla kurduğu ilişkinin aslında insanın kendisiyle kurduğu ilişkinin bir aynası olduğunu... Bir yerde su adil dağıtılmıyorsa, büyük ihtimalle umut da adil dağıtılmıyordur. Umudun eksildiği yerde ise hukukun dili tek başına yeterli olmaz. Çünkü suç bazen yasaların ihlali değil, toplumun uzun zamandır ihmal ettiği eksikliklerin görünür hâle gelmesidir. Kentler büyüyor. Barajlar yükseliyor. Ama insanlar birbirine yaklaşıyor mu? Yoksa suyu taşıyan sistemler gelişirken dayanışmayı taşıyan kanallar mı kuruyor? Belki de bugün yaşadığımız en büyük kuraklık, yağış eksikliğinden önce güven eksikliğidir.

Su, doğada en yumuşak görünen şeydir; ama kayayı bile aşındırır. Toplumsal eşitsizlikler de böyledir. Sessiz ilerler, yavaş derinleşir ve sonunda görünür bir kırılmaya dönüşür. O kırılmaya bazen suç diyoruz. Oysa suç, çoğu zaman çok daha önce başlamıştır; kimsenin dikkatini çekmeyen küçük adaletsizliklerde. Belki de suçun coğrafyası polis kayıtlarından önce su haritalarında okunabilir. Hangi mahallede musluklar daha az akıyor? Hangi köy göç etmek zorunda kalıyor? Hangi çocuk temiz bir dereyi hiç görmeden büyüyor? Bunlar yalnızca çevre soruları değildir; aynı zamanda sosyolojik ve ahlaki sorulardır.

İnsan suyu yönetmeye çalışırken, aslında kendi vicdanını da yönetmektedir. Çünkü suya nasıl davrandığımız, birbirimize nasıl davrandığımızın en sessiz göstergelerinden biridir. Suyu yalnızca ekonomik bir kaynak olarak gören toplumlar, zamanla insanı da aynı hesap cetvelinin satırlarına yerleştirmeye başlar. O noktada suç yalnızca bireyin tercihi olmaktan çıkar; toplumsal düzenin kaçınılmaz bir yankısına dönüşür.

Hidro-sosyoloji bize yeni bir bilim alanından önce yeni bir soru öneriyor: Bir toplumun adaletini mahkeme salonlarında mı aramalıyız, yoksa nehirlerinde mi?

Çünkü bazen akan su, susan insanlardan daha fazla şey anlatır.