Yıllardır Sorulan Ama Asla Cevabı Alınmayan O Soru; SANAT GERÇEKTEN KİMİN İÇİNDİ?

Ne bu soru sorulmaktan yoruldu ne de tartışılmaktan… Aslında sanat için doğru olan tam da buydu. Cevabının herkese göre değişmesi. İşte bu farklılık, sanatın hem var olmasını hem de yüzyıllar boyunca hayatta kalmasını sağladı. Her birey için başka anlamlar taşıması, sanatın sürekliliğinin en güçlü nedenlerinden biri oldu. Tarih boyunca hem kendi içinde değişti hem de insanların yaşamlarına göre şekillendi. Bu yüzden, belki de bu sorunun kesin bir cevabı yok. Sanat, kimi dönemlerde tanrılara, krallara, halklara; kimi zaman ise yalnızca sanatçıların kendilerine hizmet etti. Yüzyıllardır sorulan bu sorunun cevabı, tarihin her durağında değişti. Şimdi, gelin bu izleri birlikte takip edelim ve kendi yorumumuzu en sona bırakalım.

Prehistorik çağlarda sanat öncelikle dini amaç için kullanılırdı. Doğayla etkileşim içinde yaşayan topluluklar, küçük figürünler ve mağara resimleri ile inanışlarını güçlendirir, doğaüstü güçlerle iletişim kurduklarına inanırlardı. Antik çağ da ise ortaya çıkan çok tanrılı dinler ve imparatorlukların yükselişiyle sanat çok farklı bir boyuta taşındı. Tapınaklar, zafer anıtları ve heykeller, tanrılara adanmanın ve toplumun hafızasını diri tutan araçlar oldu. Orta Çağ’ da ise semavi dinlerin başlaması ile sanatın idare gücünü bu sefer de kilise aldı. Dini inanış için kullanılan bir dönem daha… bu dönemde ise kutsal metinleri anlatmak ve inananları Tanrı’ya yaklaştırmak için kullanıldı. Bu dönemde çoğu sanatçının adı bile bilinmezdi. Asıl amaç, ilahi olan mesajı iletmekti. Rönesansla birlikte bu katı çerçeve yavaş da olsa yıkılmaya başladı. Sanatçılar, bireysel ifade arayışına girdiler. Dönemin katı kurallardan sıkılıp kendi sanatlarını yapmak için adımlar attılar. Dönemin şartlarında bu kopuşu tam yapamamış olsalar da tamamen de eskiye dönük kalmadılar. Bu dönemde zengin aileler devreye girdi ve sanatçıları desteklediler. Bu yaptıkları ise hem kendi prestijleri için hem de toplum içindi. Artık sanatçıların isimleri de yavaş yavaş bilinmeye başladı. Sanatın devleri olarak nitelendirdiğimiz Michelangelo, Leonardo da Vinci gibi ünlü isimler bu dönem de sanatçı kimliğinin oluşmasına olanak sağladılar. Ancak tam anlamıyla sanat yine de tamamen sanat için yapılan bir durumda değildi. 17-18.yüzyıl olarak nitelendirdiğimiz dönem de ise, aristokrat sınıfının zevklerine hizmet etmek ve akademik sanat kurallarının belirlendiği bir dönemdi. Sanat, seçkin bir topluluğun estetik ölçülerine hizmet ediyordu. 19.yüzyıl da ise dengeler tamamen değişti. Kilisenin ve aristokrasinin etkisi azalırken, hızla modernleşen dünya da sanatta hızlı bir değişim sürecine girdi. Değişen dünyaya karşı değişen bir sanat… Hızlanan dünyaya ayak uyduran akımların ardı ardına çıktığı, hızlı tüketimin var olmaya başladığı o çağ… en önemlisi de sanat, sanat içindir hareketi. Sanat ilk defa kendini sanat için gösterdi. Sanatçılar bireyler bir şeyler öğrensin ya da görsün diye yapmadılar. Tamamen kendileri ve kendi hisleri için yaptılar eserlerini. Döneme “Art for Art’s Sake” sloganı damgasını vurdu. 20.yüzyıl ve sonrasında ise sanat tekrar politikleşti. Savaşlar, devrimler ve toplumsal hareketler baş gösterdi. Sanat bu dönem de bazen bir baş kaldırı bazen bir yas bazen de sadece bir düşüncenin karşılığı oldu. Günümüzde ise dijital çağın etkisiyle ve yapay zekanın hayatımıza girmesi ile sanat da yeni bir döneme girdi. Hem bireysel ifade hem de algoritmalarla şekillenen bir görünürlük yerini aldı. Böylece sanat, sadece bireysel bir ifade aracı olmanın ötesine geçerek, teknoloji ve iletişimle birlikte sürekli değişen, hareketli bir hale geldi.

Tarih boyunca sanat, değişen toplumların, inançların ve bireylerin ihtiyaçlarına göre şekillendi. Kimine göre kutsal bir görev, kimine göre bireysel bir ifade, kimine göre de politik bir araç oldu. Bugün ise sanat hem sanatçının kendisi hem de onu izleyenlerle birlikte anlam kazanıyor. Ben sanatın sanat için olması gerektiğini savunuyorum ancak aynı zamanda sanatın toplum için var olduğunu da düşünüyorum. Bir sanatçı sanatını yaparken hiçbir çıkar gözetmezse ve kendine saklarsa sanatı kendi ve sanat için yapmıştır. Fakat o eser, sergilenmek ve beğeni almak için yapılmışsa, sanat toplum içindir yorumunu yapıyorum.  Aslında sanat, onu kimin izlediğine göre her an yeniden tanımlanır. Yaptığım yorumlama da buna paralel, sanatçının eseri ortaya koyma amacı, o anki ruh hali ve düşüncelerini bilmeden de kesin bir kanıya varmak oldukça zordur. Bu nedenle de “Sanat kimin için?” sorusuna cevap verilemedi. Çünkü asıl önemli olan sanatın kiminle var olduğudur. Sanat, yaratıcısıyla, izleyicisiyle, zamanı ve mekanıyla birlikte yaşamaya devam eden bir hareketti. Bizler de sanatla kurduğumuz bağlar sayesinde, anlamını kendimize göre keşfedip, şekillendiriyoruz. Ve belki de en değerli kısmı da budur: Sanatın hepimizin hikayesini anlatması, tüm zamanları aşan, sınırları yıkan ve ruhlarımıza dokunan…