Sesli Bilim (1) / Hayalet Kelimeler (Phantom Words) 'Özgün Ahmet Efetürk'


Diğer Yazıları

A+ A-

Adını sesli bilim koyduğum seride sesin insan algısı üzerindeki etkisine dair çeşitli bilimsel çalışmaları sizlerle paylaşacağım. Serinin başında bu konuyu seçmemin sebebi bu konuyla ilgili Türkçe bir kaynak bulamamam ve gördüklerimiz kadar duyduklarımızın da bizim için ne kadar yanıltıcı olabilceğini gösterecek olması oldu.


Bahsedeceğim fenomenin mimarı olan ve California Üniversitesi’nde müzik psikolojisi alanında araştırmalar yapan Psikolog Diana Deutsch, 2003 yılında yaptığı çalışma sonrası kendi sitesinde yayınladığı yazısında, hayalet seslerde yaşadığımız illüzyonun zihinsel izdüşümündeki durumunu daha anlaşılabilir kılmak için yukarıda gördüğümüz Helix Bulutsusu’nu anoloji olarak kullanmış. Bu mesafeden bize gözü anımsatan görselin aslında böyle olmaması, görsel algımızın bizi ne denli yanıltabildiğini göstermektedir. Görsel algıda olduğu gibi işitsel algıda da bizi etkileyenin sadece duyduğumuz seslerin değil, bildiklerimizin, inançlarımızın ve beklentilerimizin de algıladığımız sesleri ve bizde oluşturdukları anlamları etkileyebildiğini görebiliyoruz.

Iki tane hoparlörü yan yana ve eşit seslerde açtığınızda, bir kelimenin iki hecesinin ya da iki tane kelimenin, stereo ve hızlı bir şekilde tekrar tekrar çalınmaya başlamasıyla, başta anlamsız gelen sesler biraz sonra, istemsiz bir şekilde, çeşitli anlamlı kelimelere bürünmeye başlayacaktır. Bunu gerçekleştiren faktörler; ilk kelime ya da hecenin sağ kulağa gelmesinin hemen ardından diğerinin sol kulağa gelmesi ve aynı zamanda bu iki sesin havada birbirleriyle etkileşim kurmalarından kaynaklanmaktadır. (Kulaklıkla çok iyi bir geri bildirim alınamayabilir.)

Diana Deutsch bu konuda yaptığı çalışmalarda ikinci ya da daha fazla dile sahip olan insanların daha farklı anlamsal ifadeler yakaladığını gözlemlemiştir. Aynı zamanda California Üniversitesinde dersine girdiği bir sınıfta yaptığı denemesi sonucunda çeşitli dillere sahip olan öğrencilerinin duydukları seslerden kendi yerel dillerine ait ifadeler de yazdıklarını ve kadınların daha duygusal temalı kelimeler yazarken, erkeklerin daha cinsel içerikli kelimeler yazdıklarını görmüştür. Bir diğer ilgi çekici sonuç olarak da stresli olan kişilerin stres faktörlerine dayalı kelimeler yazdıkları ortaya çıkmıştır.

 

Tıpkı Rorschach testinde olduğu gibi siz de önünüze bir kalem ve kağıt alıp, hazırlamış olduğum hayalet sesleri dinleyerek aklınızdan geçenlerin yansımasını görebilirsiniz.

Aynı zamanda bu fenomenin müzik endüstrisinde de örnekleri mevcuttur; “Chet Faker – Cigarettes and Chocolate” şarkısını örnek ve tavsiye olarak size sunabilirim.

 

 

 


Kaynakça

Referanslar

http://deutsch.ucsd.edu/psychology/pages.php?i=211

https://www.psychologytoday.com/us/blog/illusions-and-curiosities/200906/phantom-words

25-11-2020