Güneş Sistemi’nin Acayip Ziyaretçisi: Oumuamua

Sıtkı Çağdaş İnam

Prof. Dr. , Astrofizikçi

Yazar Hakkında

Başkent Üniversitesi, Öğretim Üyesi (Prof. Dr.) - Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Müdürü ve Mühendislik Fakültesi Dekan Yardımcısı. ODTÜ Fizik Bölümü'nde başlayan Fizik eğitimim sırasında Astrofizik alanına var olan merakım beni bugünkü çalışma alanlarıma taşıdı. Şu an birincil araştırma alanım yüksek enerji astrofiziği ve özellikle de X-ışını ışıması yapan nötron yıldızlarının gözlemsel özelliklerini anlamak üzerinedir. Çalışmalarımda yoğun bilgisayar kullanıyor olmamdan ve büyük miktarlarda gözlem verilerini analiz etme alışkanlığı edinmemden dolayı da hesaplamalı ve verilerin analizi ile yorumuna dayalı başka fizik ve mühendislik konularına da ilgim bulunmaktadır.


cagdas@medyacuvali.com


A+ A-

2017 yılında astronomi dünyasında sıradışı bir gökcisminin keşfi heyecan yaratmıştı. Bu cisim, 2017 Ekim’inde, Güneş Sistemi’mizin içindeyken Dünya’dan yaklaşık 200 milyon km kadar uzaklıkta bulunduğu sırada keşfedilmişti [1].

  

Oumuamua, halihazırda Güneş Sistemi içinde bulunan, ancak Güneş Sistemi’ne ait olmayan yaklaşık 400 metre uzunluğunda puro şeklinde bir cisimdir (bkz. Şekil 1). Oumuamua, Hawaii dilinde “uzaklardan gelen ilk haberci” demektir. Ziyaretimize gelen bildiğimiz ilk Güneş Sistemi dışı cisim olması sebebiyle verilen bu isim çok anlamlıdır.

 

Oumuamua, hiperbolik, başka bir deyişle “açık”, bir yörüngeye sahiptir (bkz. Şekil 2). Yani Oumuamua, Güneş’imize bağlı olmayıp geçici olarak Güneş Sistemi’nde yer almaktadır.  Zaten bu cismin Güneş Sistemi’ne ait olmadığının anlaşılması da yörüngesinin çözülebilmesiyle mümkün olmuştur.

 

Keşfinden sonra 2018 yılı içinde Oumuamua incelenmeye devam edilmiştir. Bu cisimle ilgili son bulguların bir kısmı şöyle sıralanabilir:

 

2018 Şubat’ında yayınlanan bir çalışmada bu cismin kimyasal yapısının kuyruklu yıldızlara benzediği, ancak yüzeyinde su buzu bulunmadığı için kuyruğunun oluşmadığı ortaya konulmuştur [2].

   

Oumuamua’nın 8 saat civarında bir periyotla kendi ekseni etrafında dönüşünün, cismin puro şeklinde (ince-uzun) oluşunun açıklaması olduğu (yani bu hızlı dönüşün cismin bu şekle gelmesine neden olduğu) Bolin B.T. ve arkadaşları tarafından ileri sürülmüştür [3].

 

Öte yandan gözlem verileri detaylı analiz edildikçe, Oumuamua’nın dönüşünün basit bir eksen etrafında dönüşten ziyade bir yalpalamaya benzediği ve dış etkenlerin sonucu olarak tetiklenmiş yalpalamanın en az milyar yıldır süregelmekte olabileceği ortaya konulmuştur [4].

 

Jackson A.P. ve arkadaşları, Oumuamua ve benzeri yıldızlararası gezginlerin çift yıldız sistemlerinden yolculuklarına başlamış olmalarının gerektiğini, Güneş gibi tek yıldızların etrafındaki küçük cisimlerin o yıldızların kütleçekiminden kurtulmalarının daha az olası olduğunu belirtmişlerdir [5]

 

Oumuamua -2018 başından beri artık teleskoplarla gözlenemeyecek kadar bizden uzaklaşmış olsa bile- yörünge bilgisinden Güneş Sistemi’miz içinde bulunduğunu söyleyebiliriz. Daha da ayrılmasına binlerce yıl olduğu hesaplandığı için, gözleyemesek de Oumuamua Güneş Sistemi’nde konuğumuz olmaya devam edecektir.

 

Yapılan hesaplar Oumuamua gibi başka yıldızlararası cisimlerin de biz keşfedemesek bile Güneş Sistemi’mizi düzenli ziyaret ettiklerini göstermekte. Bakalım ziyaretçilerimizin bir diğerini ne zaman görebileceğiz…



Şekil 1: Güneş Sistemi dışından gelen bilinen ilk ziyaretçimiz Oumuamua’nın sanatçı tasviri [1]

 

 
Şekil 2: Oumuamua’nın Güneş Sistemi’ndeki hiperbolik yörüngesi ve keşfedildiği sırada bulunduğu konumu gösteren çizim [1].

 

 

 

 

Kaynakça:

 

[1] https://www.space.com/38580-interstellar-object-spotted-comet-asteroid-mystery.html

[2] Fitzsimmons A. vd.  2018. “Spectroscopy and thermal modelling of the first interstellar object 1I/2017 U1 `Oumuamua’”, Nature Astronomy, 2, 133.

[3] Bolin B.T. vd. 2018. “APO Time-resolved Color Photometry of Highly Elongated Interstellar Object 1I/‘Oumuamua’”, the Astrophysical Journal Letters,  852, 2.

[4] Fraser W.C. vd. 2018. “The tumbling rotational state of 1I/`Oumuamua’”, Nature Astronomy, 2, 383.

 

15-10-2018