Güneş Sistemi’nin Acayip Ziyaretçisi: Oumuamua

Sıtkı Çağdaş İnam

Prof. Dr. , Astrofizikçi

Yazar Hakkında

ODTÜ'den doktora derecemi 2004'te aldıktan sonra Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi'nde 2005 yılında çalışmaya başladım. 2005 yılından beri bir yandan -özellikle gözlemsel ve hesaplamalı çalışmalar olmak üzere- Yüksek Enerji Astrofiziği alanındaki çalışmalarımı sürdürürken bir yandan da başta Genel Fizik ve Elektromanyetik Kuram dersleri olmak üzere pek çok ders verdim. 2017 yılında Profesör oldum. Başkent Üniversitesi'nde başta Dekan Yardımcılığı (2014-2020) ve Yüksekokul Müdürlüğü (2017-) olmak üzere idari deneyimler de kazandım.


scinam@gmail.com


A+ A-

2017 yılında astronomi dünyasında sıradışı bir gökcisminin keşfi heyecan yaratmıştı. Bu cisim, 2017 Ekim’inde, Güneş Sistemi’mizin içindeyken Dünya’dan yaklaşık 200 milyon km kadar uzaklıkta bulunduğu sırada keşfedilmişti [1].

  

Oumuamua, halihazırda Güneş Sistemi içinde bulunan, ancak Güneş Sistemi’ne ait olmayan yaklaşık 400 metre uzunluğunda puro şeklinde bir cisimdir (bkz. Şekil 1). Oumuamua, Hawaii dilinde “uzaklardan gelen ilk haberci” demektir. Ziyaretimize gelen bildiğimiz ilk Güneş Sistemi dışı cisim olması sebebiyle verilen bu isim çok anlamlıdır.

 

Oumuamua, hiperbolik, başka bir deyişle “açık”, bir yörüngeye sahiptir (bkz. Şekil 2). Yani Oumuamua, Güneş’imize bağlı olmayıp geçici olarak Güneş Sistemi’nde yer almaktadır.  Zaten bu cismin Güneş Sistemi’ne ait olmadığının anlaşılması da yörüngesinin çözülebilmesiyle mümkün olmuştur.

 

Keşfinden sonra 2018 yılı içinde Oumuamua incelenmeye devam edilmiştir. Bu cisimle ilgili son bulguların bir kısmı şöyle sıralanabilir:

 

2018 Şubat’ında yayınlanan bir çalışmada bu cismin kimyasal yapısının kuyruklu yıldızlara benzediği, ancak yüzeyinde su buzu bulunmadığı için kuyruğunun oluşmadığı ortaya konulmuştur [2].

   

Oumuamua’nın 8 saat civarında bir periyotla kendi ekseni etrafında dönüşünün, cismin puro şeklinde (ince-uzun) oluşunun açıklaması olduğu (yani bu hızlı dönüşün cismin bu şekle gelmesine neden olduğu) Bolin B.T. ve arkadaşları tarafından ileri sürülmüştür [3].

 

Öte yandan gözlem verileri detaylı analiz edildikçe, Oumuamua’nın dönüşünün basit bir eksen etrafında dönüşten ziyade bir yalpalamaya benzediği ve dış etkenlerin sonucu olarak tetiklenmiş yalpalamanın en az milyar yıldır süregelmekte olabileceği ortaya konulmuştur [4].

 

Jackson A.P. ve arkadaşları, Oumuamua ve benzeri yıldızlararası gezginlerin çift yıldız sistemlerinden yolculuklarına başlamış olmalarının gerektiğini, Güneş gibi tek yıldızların etrafındaki küçük cisimlerin o yıldızların kütleçekiminden kurtulmalarının daha az olası olduğunu belirtmişlerdir [5]

 

Oumuamua -2018 başından beri artık teleskoplarla gözlenemeyecek kadar bizden uzaklaşmış olsa bile- yörünge bilgisinden Güneş Sistemi’miz içinde bulunduğunu söyleyebiliriz. Daha da ayrılmasına binlerce yıl olduğu hesaplandığı için, gözleyemesek de Oumuamua Güneş Sistemi’nde konuğumuz olmaya devam edecektir.

 

Yapılan hesaplar Oumuamua gibi başka yıldızlararası cisimlerin de biz keşfedemesek bile Güneş Sistemi’mizi düzenli ziyaret ettiklerini göstermekte. Bakalım ziyaretçilerimizin bir diğerini ne zaman görebileceğiz…



Şekil 1: Güneş Sistemi dışından gelen bilinen ilk ziyaretçimiz Oumuamua’nın sanatçı tasviri [1]

 

 
Şekil 2: Oumuamua’nın Güneş Sistemi’ndeki hiperbolik yörüngesi ve keşfedildiği sırada bulunduğu konumu gösteren çizim [1].

 

 

 

 

Kaynakça:

 

[1] https://www.space.com/38580-interstellar-object-spotted-comet-asteroid-mystery.html

[2] Fitzsimmons A. vd.  2018. “Spectroscopy and thermal modelling of the first interstellar object 1I/2017 U1 `Oumuamua’”, Nature Astronomy, 2, 133.

[3] Bolin B.T. vd. 2018. “APO Time-resolved Color Photometry of Highly Elongated Interstellar Object 1I/‘Oumuamua’”, the Astrophysical Journal Letters,  852, 2.

[4] Fraser W.C. vd. 2018. “The tumbling rotational state of 1I/`Oumuamua’”, Nature Astronomy, 2, 383.

 

15-10-2018