Psikolojik İşkence: Gastlighting

A+ A-

Ne zaman bir sorundan bahis açsanız, kendinizi konuşmanın sonunda özür dilerken mi buluyorsunuz? Hır çıkmasın diye sustuğunuz, doğruluğunuzu savunacak, savaşacak gücü bile bulamadığınız mı oluyor? Karşınızdaki kişi sizi sürekli aşağılıyor ve ses tonunu yükseltiyorsa, ses tonu konusunda onu uyardığınızda inkar ediyor ve sizin her şeyi abarttığınızı, çok hassas ve duygusal olduğunuzu mu söylüyor? Size hakaret ediyor şiddet uyguluyor ve sonra da "sen bu hale getiriyorsun" diye sizi mi suçluyor? "Ben mi yanlış hatırlıyorum, yanlış mı yapıyorum?" soruları kafanızı meşgul etmeye mi başladı? Sürekli olayları abartmakla, paranoyaklıkla ve olmayan senaryolar yazmakla mı suçlanıyorsunuz?

Bunun gibi durumlar gaslightinge uğradığınızın belirtileri olabilir ne yazıkki…

Bugün bazı insanların üzerimizde uyguladığı, bir tür psikolojik taciz, psikolojik işkence olan bir teknikten bahsedeceğim. Dehşet verici şekilde korkunç olan bu manipülasyonun bir yerlerden tanıdık geldiğini düşünülebilirsiniz. Kendi hayatınızda olmasa bile -ki yaşamış da olabilirsiniz- başkalarında veya televizyon ekranlarında -dizilerde- denk gelmeniz mümkündür.

Türkçe'de tam karşılığı olmayan gaslighting bir psikolojik manipülasyon ve taciz yöntemi. İnsanların kendi hafızalarını, algılarını ve akıl sağlıklarını sorgulamaya iten bir manipülasyon. Gaslighting, birinin sizi başka bir gerçekliğe inandırmasıdır. Karşı tarafın psikolojisini bozmak için gerçeği saptırmaktır.

Şimdi bu terimin hayatımıza nasıl katıldığına bakalım.



Gaslighting terimi son zamanlarda görünür olsa da aslında 1944’te Ingrid Bergman ve Charles Boyer’in rol aldığı Gaslight filminden çıkan bir terim. Filmde Boyer, Bergman’ı büyük bir romantizm ile evliliğe ikna eder. Evlendikten sonra eşi Bergman’a akıl oyunları oynamaya başlar. Her gece ışıkları biraz daha kısar. Bergman “Gaz lambası giderek daha mı az ışık veriyor?” dediğinde Boyer’den sert tepkiler alır. Boyer’in amacı, Bergman’ı aklını kaybettiğine inandırarak mücevherlerine sahip olmaktır. Ve Bergman’ı aklını kaybetmeye başladığına ikna eder. Sağlıklı bir kadın zamanla gerçeklik duygusunu kaybeder.

Bunu uygulayanlar nasıl psikolojik olarak şüpheye düşürüp, bizi onlara bağımlı hale getiriyor? Bunu fark edemez miyiz diye sorabiliriz. Ancak şöyle bir durum var ki, bunu en yakınlarımız yapıyor ve onların böyle bir şey yapacaklarına ihtimal veremiyoruz, konduramıyoruz. Yani çoğunlukla güvendiğimiz insanlar yapıyor. Aile içinde ya da arkadaş ortamında karşılaşabilmekle beraber daha çok romantik ilişkilerde bulunduğumuz insanlarla bu durumu yaşıyoruz. Bu nedenle kendimizden şüpheye düşüyoruz. Lakin ilerleyen satırlarda bunları nasıl fark edebileceğimizi anlatacağım.

Peki bunu nasıl uyguluyorlar hayatımıza? Kullandıkları birçok teknik var. Bu tekniklere bakalım.

Örneğin bir ilişki yaşıyorsunuz, ilişkinizde sorun olarak gördüğünüz bir durum var. Bunu düzeltmek istediğinizi söylüyorsunuz. Ancak bu tekniği uygulayan insan size şu sözlerle karşılık verecektir:

Sen benim hakkımı yiyorsun!”, “Sen bana bunu nasıl söylersin!”, “Sen benim hayatımı mahvettin!”.

 

Bu sözleri duyduktan sonra kendinden şüphe duymaya başlıyorsun. Karşı taraf bu kadar büyük tepki verdiğine göre ben yanlış düşünüyorum diye şüphe etmeye başlayıp, susmaya ve tepki vermemeye yöneliyorsun. Gerçekçi ve büyük sorunlarda bile susmayı tercih eden bir insan haline gelmeye başlıyorsun.

Diğer bir manipülasyon ise karşı tarafın sana durmadan hakaret etmesidir. Hakaretler karşısında savunmaya geçtiğinde bile buna daha şiddetli devam eder. Örneğin, “Çok şişmansın!” diyerek hakarette bulunuyor. “Böyle diyerek beni daha kötü hale getiriyorsun” diyerek kendini savunmaya çalışır kişi. Ancak sonra bunun üzerine daha şiddetli devam eder: “Sen o kadar kötü bir insansın ki benim senin sağlığını düşünmemden bile rahatsız oluyorsun! Hem aşağılık hem de şişmansın!” İşte burada ilginç gelecek belki ama biz şunu düşünür konumda oluyoruz. “Aslında evet bana şişmansın derken benim sağlığımı düşünüyordu.”
 



Başka bir manipülasyonu yine bir örnek üzerinden açıklayalım. Diyelim ki bir ilişki yaşıyorsun ve seni aldattığını öğrendin. Bunu belki mesajla gördün, ya da bir arkadaşın onları gördü ve sana söyledi ya da sen kendi gözlerinle gördün. Karşındaki kişiye “Senin mesajlarını gördüm beni aldatıyorsun ya da beni aldattığını biliyorum” gibi sözler söyledin. Bunun üzerine sana açıklama yapmasını bekliyorsun. Karşı taraf sana açıklama yapmak yerine, seni manipüle etmek için şunları söyleyebilir: “Asıl sen beni aldatıyorsun. Sen beni aldatmıyor olsaydın böyle bir şeyle karşıma gelmezdin!” der ve sen biraz da kendinden emin değilsen, yanılmış olabileceğini düşünebilirsin. Yani kendi davranışlarını sizin davranışlarınızmış gibi yansıtırlar. Ayrıca söylediklerinizi inkar ederler, kanıtınız olsa bile…

Mesela geçmişte bir olay yaşadın ve yaşadığın olayı hatırlıyorsun. Ancak bu manipülasyonu uygulayan kişi senin yanlış hatırladığını şu suçlayıcı sözlerle ifade edebilir: “Sen yanlış hatırlıyorsun, sen bilmiyorsun.” Bunu o kadar kendinden emin söyler ki sen kendinden şüphe duymaya başlarsın.



Bu manipülasyonu uygulayanların söyledikleriyle davranışları birbirine uymaz. Bu yüzden bu kişilerde sözlere değil, davranışlarına bakın. Çünkü sözleri bir anlam ifade etmez. Örneğin görünüşte çok dindar olduğunu söyler, ancak davranışlarına baktığınızda yaşayış bakımından onun ahlaksız ya da hak yiyen biri olabilir.

Diğer insanları size karşı kendinizden şüphe etmeniz için referans olarak kullanabilir. Örneğin annenle/arkadaşınla/babanla konuştum, onlarda senin böyle düşünüyor. Ya da herkes senin saçma sapan şeyler yaptığını biliyor. Ailenizin sizin için değerli olduğunu bildikleri için buraya saldırırlar. İnsanları sizin karşınızdaymış gibi göstermeye çalışırlar. Yine bir kendinizden şüpheye düşürme söz konusudur.

Belki de en psikopatça yöntemlerinden biri de evdeki eşyaların yerlerini değiştirerek veya saklayarak zihninizle oyun oynaması. Evinizde nereye koyduğunuzu bildiğiniz bir eşyayı sizden saklı bir şekilde ortadan kaldırır. Ve hiç bilmiyormuş gibi davranır. Diyelim ki akşam eve geldiniz ve eşyanızın yerinde olduğunu gördünüz. Çünkü onu aynı yerine koyar. Bu birkaç kez tekrarlandığında kendi aklınızdan şüphe etmeye başlarsınız. Muhakemenizi bozmaya çalışır.

Başka bir manipülasyon da kişinin bir anda coşkuyla karşı tarafa şiddetli bir şekilde bağırması, çağırması ve karşı tarafı korkudan titrer hale getirmesi sonrasında 2-3 dakika sonra sanki biraz önce bağıran kendisi değilmiş gibi birden sessiz, sakin şefkatli bir hale dönüşmesidir.

İşte bu insanlar bariz yalan söylerler, zamanla sizi yıpratırlar, size ve diğerlerine kafayı yediğinizi söylerler ve başka herkesin yalancı olduğunu da iddia ederler.  

Peki bu manipülasyonların amacı nedir? Tabii ki öncelikle sizin kendinizden şüphe etmenizi sağlamaya çalışırlar. Kendilerine koşulsuz şartsız itaat etmesini sağlamak isterler. Deli olmakla ve saçmalamakla suçlamak da amaçları arasındadır.

Peki bu problemi nasıl çözmeliyiz? Böyle bir insanla karşılaşmış olabiliriz. Bu özelliklerin hepsini taşımasa bile çevrenizde bu tekniklerden bazılarını uygulayanlar vardır. Bunun için ise en önemli şey bunların farkına varmaktan geçiyor. Peki nasıl farkına varacağız?

Bu insan hayatına girdikten sonra özgüvenin daha düşmüş olabilir. Daha sessiz bir hale gelmiş olabilirsin. Ya da sosyallikten uzaklaşmış olabilirsin. Kendini eskiden daha çok beğeniyorken şuan kendinden nefret eder hale gelmişsin. Bu insan hayatına girdikten sonra bu tarz davranış durumları yaşıyorsan gaslightinge maruz kalmış olabilirsin.

Karşındaki insana karşı sürekli ona kendini ispatlama girişiminde bulunmak zorunda hissediyor olabilirsin. Onsuz nefes bile alamayacağını hissediyorsundur. Bu hale gelmişsen eğer yine bunu yaşıyor olabilirsin.

Şunu unutmamak gerekir ki, gastlightinge uzun süre maruz kalan bir birey kendi başına karar bile veremez hale gelir.

Genellikle narsist ve psikopat özellikler taşıyanların bunu uyguladığı gözlemlenmiş. Bu oldukça önemli bir manipülasyon olup, gerçekten bir psikolojik tecavüzdür. Bunun farkına varıp, o insanları hayatınızdan çıkarmak kendimize yaptığımız en büyük iyilik olacaktır.


Kaynakça

https://images.unsplash.com/photo-1553465528-5a213ccc0c7b?ixlib=rb-1.2.1&ixid=eyJhcHBfaWQiOjEyMDd9&auto=format&fit=crop&w=1543&q=80

https://www.uplifers.com/app/uploads/2017/12/4-4.jpg

https://images.unsplash.com/photo-1504626877899-b3670586ac9f?ixlib=rb-1.2.1&ixid=eyJhcHBfaWQiOjEyMDd9&auto=format&fit=crop&w=334&q=80

https://images.unsplash.com/photo-1516758354783-b4ad206b7337?ixlib=rb-1.2.1&ixid=eyJhcHBfaWQiOjEyMDd9&auto=format&fit=crop&w=750&q=80

https://images.unsplash.com/photo-1515091110873-2a9680d5e323?ixlib=rb-1.2.1&ixid=eyJhcHBfaWQiOjEyMDd9&auto=format&fit=crop&w=751&q=80

https://umityasar.com/wp-content/uploads/2017/01/gaslighting1-m5u6vzj8bztr0l7oqt8zrarad4idb56a0sa8a56sxk.jpg

http://www.yeniduzen.com/gaslighting-bir-istismar-ve-psikolojik-siddet-yontemi-92893h.htm

https://www.youtube.com/watch?v=cdeXNh1qq4g

30-05-2019