Önyargının Tutsaklığından Özgür Dönüşüme

A+ A-

Önyargı nedir? Önyargılar bizi nasıl etkiler? Onları bir bilgi kaynağı olarak kabul edebilir miyiz? Tamamen önyargısızca bakabilir miyiz hayata? Eğer yapabilecek olsak bu hayatımızda nasıl bir değişim yaratır?

Sözlük anlamlarıyla baktığımızda önyargılar, önceden edinilmiş olumlu ya da olumsuz yargılardır ve çoğu zaman yeterli kanıta dayanmayan sığ inançlardan oluştukları varsayılır. Aslında genelleme ve sabit fikir ile önyargının çok yakın bir ilişkisi vardır. Genellemeyi kıstas alarak uygulamaya koyduğumuzda ya da bir fikri değerlendirmeye tabi tutmadan sabit bir şekilde benimsediğimizde önyargının esaretine giriyoruz demektir. Esaretine çünkü feraset ve basiret sekteye uğrar önyargının olduğu yerde. Belli bir görüşe kilitlenmişsek şayet diğer tüm görüşler kapanır zihnimizde. Ve Nietzsche'nin dediği gibi "Bu dahil bütün genellemeler yanlıştır."


Sinsidir bazen önyargı. Belli etmez hayatımızdaki etkin varlığını. Kuşatır yaşam seçimlerimizi ve kaderimiz oluverir fark ettirmeden kendini. Belki de en büyük önyargı ölüme ilişkin düşüncelerimizde yatar. Bilmeyiz sonrasını. Korkarız. Ağlarız ölüm kendini gösterdiğinde. Öğretilmişizdir çünkü, ölüm geldiğinde üzülmek gerekir ölene. Neden diye sorsak önyargımızın tutsaklığından kurtulmaktan korkarız. Alışılmış bir tutsaklık özgürlükten daha güvenli gelir. Ve biz önyargıyı hayatın en kesin gerçeğine mühürleriz, ölüme. Ölümden kaçmak kadar imkansızlaşır önyargılardan tamamen özgürleşmek de!


Türk sosyolog ve siyaset bilimci Şerif Mardin çok kitap okumanın nicelik olarak değil nitelik olarak farklı kitaplar okumak olduğunu söyler. Bu aslında bir anlamda önyargılardan arınmak demektir. Belli bir görüşte olmak karşıt görüşü anlama arzusundan alıkoyuyorsa bizi kendi görüşümüzün esiri olmaya başlamışız demektir. İşte o zaman o görüş artık bizim de değildir. Zihinsel bir tümör gibi anlayış, empati, hoşgörü yeteneklerimizi kendini var etme uğrunda köreltir. Halbuki anlama isteği babında okumayı kendimize yoldaş kıldığımızda, feraset ve basiret açılır ve seçimlerimiz özgürleşir. Okumayı kitapla da sınırlamamak gerekir. İnsanları tanımak onları okumakla eşdeğerdir. Önyargılarla bakmak yerine bizden farklı olanlara, tanıma çabası hem bizi hem insanlığı özgür kılar sonunda. Ne kadar önyargısızca bakarsak insanlara, o kadar iyi tanır ve doğru anlarız onları. Çünkü kendi işini kendi görmekten hoşlanan zeka, önyargının tutsaklığından bağımsızlaşarak işlemeye başlar o vakit. Önyargının zekayı devre dışı bırakan aptallaştırıcılığı çöker ve kendi düşünen özgün bireyler oluruz yeniden.

Önyargılar toplumsal olandan kaynaklanabileceği gibi kendi deneyimlerimizden de varlık bulmuş olabilir elbet. Ama öyle bile olsa yine de toplumun izlerini taşır ve toplumla olan ilişkimize yansır. Toplumla etkileşimin oluşturduğu ‘geçmiş ben’in tutsağı oluruz bu sefer de. Kendimizi her an yeniden yaratmanın manevi gücünden yoksun kalırız. Tekamülümüz geçmiş deneyimlerin önyargı tuzağına takılır, tıpkı elbisesi dala takılmış bir çocuğun ilerleyemeyişi gibi ve biz tekamül etmek isterken yerimizde saymanın sancısını yaşarız. Psikiyatrist Mustafa Merter, nefs psikolojisinde ruhani bunalımı mertebeye tutsak kalmakla bağdaştırır. Önyargılarımızın farkındalığıysa bizi onlara tutsaklıktan kurtarır. Nitekim farkındalık, aşmanın ilk adımıdır.

Etnometodologlar toplumsal gerçekliği bireylerin gündelik hayat pratikleriyle ördüklerini söyler. Peki bu nesnel gerçekliği kuran ne kadar biziz ve ne kadar önyargılarımız? Toplumsal olarak oluşturulmuşsa önyargılar, manipülasyona açık olmadığımızı iddia edebilir miyiz? Bir toplumu yönetmek, o toplumun önyargılarını tanımaktan geçecekse önyargılarımızla çoktan vermişiz yuları yönetenlerin ellerine! Ama eğer atom altı dünyasının olasılıkları maddenin davranışını değiştirebilecekse neden bireyler özgür edimleriyle toplumsal gerçekliği dönüştüremesin! Özgür olmak evrenle uyumlanmak gibidir. Özgür olmak değişim ve dönüşümün mihengidir.




Kaynakça

Kaynakça

Görsel Kaynaklar

1)      https://www.deviantart.com/k-fer/art/Prejudice-153616542

2)      https://unsplash.com/photos/Cp-LUHPRpWM

3)      https://unsplash.com/photos/X1exjxxBho4

4)      https://unsplash.com/photos/zn7rpVRDjIY

5)      https://www.deviantart.com/pygar/art/Freedom-87839272

17-09-2019