Modern Mağara Simülasyonu: Karantina

Feyza Ülkü Güzey

Sosyolog

Yazar Hakkında

Henüz çeyrek asırlık ömrüme bir çok şehir, bambaşka insanlar, mekanlar ve bir sosyoloji lisansı sığdırdım. Bir de çokca merak ve söylenecek söz. Bütün bunlar birleşince insan bir şeyler söylemeden yazmadan edemiyor. Şimdiye kadar biriktirdiklerimi paylaşmak için buradayım. Merakınız ve eleştirel düşünceniniz bitmemesi dileğiyle.


guzeyfeyzaulku@gmail.com


A+ A-

Platon’un bir mağara örneği vardır. Bu örnekte yüzü mağara duvarına (içeriye) dönük olan birinin mağara kapısından içeriye sızan güneş ışığı sayesinde duvardaki yansımaları görünür. Platon gün ışığı ve yansımaları daha mistik bir bakış açısıyla yorumlar. Gerçeğin, yüzünü mağaranın dışına dönmek olduğunu, dışarıda bulunduğunu; yansımaların, gerçeğin basit hatta bayağı taklitleri olduğunu düşünür.

              

Düşününce günümüzün gerçeklerinde her şeye çok kolay ulaşabildiğimiz ama her şeyden bir o kadar uzak kaldığımız bir pandemi sürecinde, Platon’un bu mağara tasavvuru ve Boudrilard’ın simülasyon kavramı kafamda farklı yerlere oturdu. Bazı düşünürlerin, bilim insanlarının aklına takılan, asla kanıtlanamayan bir fikir olan “yoksa bir simülasyonda mı yaşıyoruz?” sorusu yeniden gündemime düştü. Evlerimizde, ekranlarımızda; filmler, diziler, simülasyonu daha fazla andıran oyunlar ve uygulamalar… Sıkışıp kaldığımız evimizde, tek güvenli yerin burası olduğunu bilerek hatta gerekli hamleleri yapmazsak burada da güven çemberimizin daralacağını bilerek tabir-i caiz ise “game over” olmadan pandemi sürecini sonlandırmaya çalışıyor tüm dünya. İnsanlar karantina ve sosyal mesafeli yeni normallerinde eski normalden kalan gereklerinin yaşama devam edebilmek için geçinmek, kira, aidat ve mutfak masrafları gibi zorundalıklara ayak uydurmaya çalışıyor.

        

Boudrillard’ın simülasyon kavramına gelecek olursak bunun için birkaç terimi bilmemiz gerekmekte. Simülark; gerçeklik olarak algılanmak istenen görünüm. Simüle etme; gerçek olmayan bir şeyi gerçekmiş gibi sunmak, göstermeye çalışmak. Simülasyon; bir araç, bir makine, bir sistem, bir olguya özgü işleyiş biçiminin incelenme, gösterilme ya da açıklanma amacıyla bir maket ya da bir bilgisayar programı aracılığıyla yapay bir şekilde yeniden üretilmesi. Bu tanımlar ile kavramı zihnimizde olgunlaştıracağız. Devlet, din, kanun, aile gibi kavramların yeni bir şekil aldığı bu simülasyonda her şey görünümden ibarettir. Asıl olan artık yerini simüle edilmiş yeni görünümler ile bulur ve dünya üzerinde akla gelebilecek her şey bu yeni görünümler üzerinden değerlendirilir.

Boudrillard güç ve hükmetme konusunda bir eşitlik ya da eşitsizlik olduğunu düşünmez, daha çok gücün var olmadığını düşünür. Ona göre güç de simülasyonun bir parçasıdır. Daha kötümser bir bakış açısına sahip olsa da insanların bilinçli seçim yapmak gibi bir avantajı olduğunu düşünür. Yani gücün dahi simüle edildiği bu dünyada seçim yapmak tek gerçektir, ta ki bu seçim yeni bir gerçek yaratana kadar.

       

Dünyamızdaki pandeminin korku, çaresizlik ve mücadelesi içerisinde şansı olan bir grup karantinada yaşamakta. Mümkün olduğunca evde olma, çokça titiz adımlarla her şeyi dezenfekte etme çabalarımız. Tabi ki yine global ekonomin şanssızları işçi sınıfının yaşadığı önemsizlik hissi ya da sağlık çalışanlarının evde kalanlara nazaran tehlikeli hayatlarını yadsıyamayız. Fakat evde kalanlar için mağaranın evimiz, simülasyonun ise yeni normalimiz olduğu fikrini kafamdan atamıyorum. Tüm dünya belki evlerinde mutsuz, sıkışmış hatta geçim sıkıntısı yaşarken -çünkü pandeminin bir başka getirisi ekonomik sarsıntı yaratmasıdır- sosyal medyada simüle edilen hayatların ne denli uzak olduğunu görüyoruz. Her şeyin ötesinde böylesi büyük bir salgının psikolojik ve sosyolojik getirilerini tahmin etmekteyiz, bu bizim bir gerçeğimiz. Ama ellerimizdeki ve salonumuzun duvarını süsleyen ekranlarda başka görünümler dönmekte ve bu görünümlere kapılmaktayız.

Sosyal medya güçlü bir organizma yeni bir simülark oldu günümüzde, evde kal ekmekleri, evde kal sporları, mutlu ve işe yarar insanları ve “sakin ol champ evdeyim” hashtagleri. Boudrilard’ın bahsettiğimiz kavramı için çok kullanılan bir örnek vardır. Taklit ve semptomlar. Diyelim ki okula gitmek istemeyen bir çocuk hasta taklidi yapıyor. Bu çocuk için hastalık bir simülark, gerçeği öyle yansıtmak istiyor. Peki hasta olmadığı halde semptomları gösteren bir çocuk için ne düşünülür? İşte bu çocuk hastalığı simüle etmektedir. Tıpkı tüm insani hallerimize rağmen küçük virüsümüzle olan büyük mücadelemizden hiç etkilenmemişçesine ayakta kaldığını, evde kalsa da hala çok iyi olduğunu kanıtlamaya çalışan her birimiz gibi.

                    

Görünenin ötesinde hiçbir şey yoktur, çünkü görünüm sahip olduğumuz her şeydir. Olmayı arzu ettiğimiz her şeyi oynayıp bir düş haline getiriyoruz. Gerçek ile sahte, gerçek ile düşsel arasındaki farkındalığı kaybedip -belki bunu isteyip- yeni gerçekliklerimizi yaratıyoruz. Belki hayatta kalabilmek akıl sağlığımıza bir müddet daha sahip çıkabilmek için kullandığımız bir aldatmaca olabilir. Sadece her şeye rağmen dikey ekranlardaki kaslı, sağlıklı, zengin hatta yaratıcı görünümlerimizin başka bir bağlamda hala gerçeğimiz olamayabileceğini unutmamalıyız. Ne bir Disney karakteri ne bir Hollywood yıldızı ne de boğazda yalı sahibi değiliz. Ki öyle olsak bile eminim Disney karakterleri bile pandemi ve kişisel karantina süreçlerinde biraz olsun kendilerini salarlardı. Fikrimce doğru olan kendine, bağlama yabancılaşmamak ve hayatı daha anlamlı gerçeklerle simüle edebilmek. Yani en azından dünyanın bir kısmı görece daha zengin bir gerçek ile yaşarken diğer kısmının iç burkan gerçeklere maruz kaldığını unutmamak.

Sahiden bu dünya, evren bir simülasyon mu yahut Platon ya da Boudrillard fikirlerinde, kavramlarında yüzde yüz haklılar mı hala üzerine düşünüyorum. Ama eğer bir şeyleri simüle etmeye, bir simülasyonun içerisinde kalmaya niyetliysek daha adil bir gerçek inşa edebilmeyi diliyorum.

 

 


Kaynakça

Kaynak

1.      Sosyoloji Temel Kuramlar, Simülasyon Kuramı bölümü s.470-477.

2.      https://www.teknolojigemisi.com/jean-baudrillard-ve-simulasyon-kurami/

3.      https://sinekutuphane.files.wordpress.com/2015/04/simc3bclakrlar-ve-simc3bclasyon-jean-baudrillard.pdf

4.      Görseller:

https://www.picuki.com/media/2174880020852449053

https://findingcain.blogspot.com/2020/04/amelia-flower-illustrations-on-quarantine-life.html

https://www.revelist.com/internet/disney-cartoons-reimagined-quarantine-art/17502  https://www.thenational.ae/arts-culture/art/happily-ever-after-artist-reimagines-fairy-tale-characters-living-in-the-time-of-covid-19-1.1012189

27-05-2020