Mars’ta Yaşam?

Sıtkı Çağdaş İnam

Prof. Dr. , Astrofizikçi

Yazar Hakkında

ODTÜ'den doktora derecemi 2004'te aldıktan sonra Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi'nde 2005 yılında çalışmaya başladım. 2005 yılından beri bir yandan -özellikle gözlemsel ve hesaplamalı çalışmalar olmak üzere- Yüksek Enerji Astrofiziği alanındaki çalışmalarımı sürdürürken bir yandan da başta Genel Fizik ve Elektromanyetik Kuram dersleri olmak üzere pek çok ders verdim. 2017 yılında Profesör oldum. Başkent Üniversitesi'nde başta Dekan Yardımcılığı (2014-2020) ve Yüksekokul Müdürlüğü (2017-) olmak üzere idari deneyimler de kazandım.


scinam@gmail.com


A+ A-
Yine Mars’ın gündemde olduğu bir yıldayız, ama bunun birincil sebepleri bu yıl yaz aylarında Mars’ı biraz daha parlak görecek olmamız ve Mars’ta halihazırda küresel ölçekte büyük bir kum fırtınasının devam ediyor olması değil! 



7 Haziran 2018’de NASA tarafından Mars hakkında yapılan bir basın açıklamasıyla [1] iki önemli bulguya dikkat çekildi: Mars’ın tortul kayaçlarında yaklaşık üç milyar yıllık geçmişe sahip organik molekülleri bulunmaktaydı ve Mars atmosferinde mevsimsel metan gazı değişimleri vardı. 

Organik moleküller, Mars yüzeyinde bulunan NASA’nın Curiosity isimli robotik aracı tarafından tespit edildi. Daha önce Mars yüzeyinde belki de sıvı halde akan suyun izleri olarak yorumlanabilecek izlere ulaşılmış [2,3] ve bu izlerin Mars’ta günümüzde bile mikrobik yaşama ev sahipliği edebileceğine dair dolaylı bir bulgu olduğu yorumu yapılmıştı. 

Ayrıca günümüz Mars atmosferindeki suyun yapısına bakılarak, 4,5 milyar yıl kadar önce bu gezegenin üzerinde devasa bir okyanusun varlığına ve belki de bu okyanusta yaşamın o zamanlar ortaya çıkmış olduğu sonucuna varılmıştı [4].  

Curiosity tarafından Mars’ın Gale kraterindeki tortul kayaçlarda keşfedilen organik moleküller ise bir zamanlar Mars’ta yaşamın var olabileceğine dair önceki bulguları pekiştirmiş oldu. Bu yeni keşif, Mars’ın hem geçmişinde yaşama ev sahipliği yapmış olabileceğini gösteriyor hem de belki Mars’ın derinlerinde günümüzde bile hayatın süregelebileceğine dair umutlarımızı arttıyordu.

Aynı basın bülteninde sözü edilen [1], metan gazının Mars atmosferindeki mevsimsel değişimiyle ilgili bir diğer keşifse, yine Gale kraterinde bulunan Curiosity aracı üzerindeki ölçüm aletleri sayesinde gerçekleştirildi. Beş yıl süreyle yapılan sürekli metan ölçümleri, Mars’ın atmosferinde belirgin mevsimsel metan konsantrasyonu değişimlerini işaret ediyordu. 

Metandaki değişimlerle ilgili 1999’dan beri yapılan ölçümlerin sonuçları tartışılmakta ancak elde edilen bulgular pek tatmin edici bulunmamaktaydı. Yine de bu sonuçlar, Mars’ta günümüzde de yaşam olabileceğine dair bir fikrin oluşmasına yol açmıştı. 

Mars’ta hali hazırda canlıların var olabileceği ve bu canlıların mevsimsel metan gazı değişimlerine yol açabileceği metan gazı değişimleriyle ilgili tek açıklama olmasa da rağbet gören açıklamalardan biridir. Dolayısıyla Curiosity tarafından yapılan ölçümler Mars’ta bugün bile yaşam olabileceğine dair görüşlerin lehine bir bulgu olarak değerlendirilebilir. 

Curiosity sayesinde yapılan bu iki buluş, Dünya dışındaki yaşam arayışlarımız için yeni bir motivasyon kaynağı olacak gibidir. Mars daha uzun yıllar adından söz ettirecektir!


Kaynakça: 
[1] https://www.nasa.gov/press-release/nasa-finds-ancient-organic-material-mysterious-methane-on-mars
[2] https://www.nasa.gov/press-release/nasa-confirms-evidence-that-liquid-water-flows-on-today-s-mars
[3] https://www.nasa.gov/feature/jpl/recurring-martian-streaks-flowing-sand-not-water
[4] G. L. Villanueva vd. 2015. “Strong water isotopic anomalies in the martian atmosphere: Probing current and ancient reservoirs”, Science, 348, 218-221
04-07-2018