Mars’a Avrupa’dan Elçiler: Exomars Programları

Avrupa Uzay Ajansı tarafından Rusya’nın iş birliğiyle yürütülen Exomars programı kapsamında geçtiğimiz Ekim ayında Mars yüzeyine ulaşmayı hedefleyen Schiaparelli uzay sondasının başarısızlık haberi bilim camiasını üzmüştü [1,2].

Schiaparelli uzay sondası, Exomars programının 2016 ayağına ait iki bilimsel aletten biriydi. Bu sondanın, Mars yüzeyi ve atmosferi hakkında değerli bilgiler sağlaması ümit ediliyordu. Yine de Exomars’ın 2016 ayağının ikinci bilimsel aleti olan Trace Gas Orbiter (Gaz İzleme Uydusu, TGO) aynı günlerde Mars’ın yörüngesindeki yolculuğuna başarıyla başladı [3].

TGO’nun birincil hedeflerinden biri Mars’ta daha önce varlığına dair bazı ipuçları elde edilmiş mevsime bağlı muhtemel metan gazı değişimlerinin [4] kapsamlı takibini yapmak olacak. Metanın yanı sıra su, etan, formaldehit, karbonmonoksit ve ozon gibi moleküllerin de hassas takiplerini yapabilecek TGO; Mars hakkında bildiklerimize çok daha fazlasını katabilecek yetkinlikte. TGO’nun 2022 yılına kadar Mars yörüngesindeki görevini sürdürmesi planlanıyor.



Exomars programının ikinci ayağı “Exomars 2020” de Avrupa Uzay Ajansı ile Rusya’nın uzun sürecek iş birliğinin ikinci ve belki de çok daha önemli bir meyvesi olacak gibi görünüyor [5]. Exomars 2020 kapsamında iki önemli bilimsel alet Mars’a yollanacak: Exomars Gezgini (Exomars Rover) ve Yüzey Platformu (Surface Platform). İlk plana göre 2018’de fırlatılarak 2020’de Mars’a varması gereken bu aletlerin fırlatılması dolayısıyla da Mars’a ulaşması muhtemelen iki yıl kadar gecikecek olsa bile [6], programın bilimsel çıktıları heyecan vermeye devam etmekte. 

Exomars Gezgini, bir Mars gününde yaklaşık 100m ilerleyebilecek. Bu günlük yol, şu an NASA tarafından Mars’a yollanmış olan Curiosity’nin almakta olduğu günlük yol miktarına yakın [7]. Exomars Gezgini, Viking, Spirit, Opportunity ve Curiosity’nin 1970’lerden günümüze uzanan Mars yüzey araştırma nöbetini 2020’den sonra devralacak. 

Yüzey platformu ise hem iniş yaptığı alanda yer altı kazıları yaparak yer altı buzunun varlığını araştıracak; aynı zamanda yüzeydeki radyasyon ve hava durumu değişimleri ile gezegenin iç yapısıyla ilgili jeofiziksel değişimleri de takip edecek.

Exomars programı, gelecekte ikinci evimiz olması beklenen Mars’la ilgili değerli bilgiler sağlayacak. Üstelik Mars’a olan ilgimizin de canlı kalmasını olanaklı kılacak. Şimdiden başarılar ve bol şanslar!

 

Kaynaklar:

[1] http://phys.org/news/2016-10-european-space-agency-mars-probe.html

[2] http://uk.businessinsider.com/afp-computer-glitch-blamed-for-european-mars-lander-crash-2016-11

[3] http://exploration.esa.int/mars/46475-trace-gas-orbiter/

[4] http://www.uzaybilim.net/2014/12/mars-atmosferinde-metan-gaz-izi.html

[5] http://exploration.esa.int/mars/48088-mission-overview/

[6] http://www.sciencemag.org/news/2016/10/mars-lander-crash-complicates-follow-rover-2020

[7] http://www.nytimes.com/interactive/science/space/mars-curiosity-rover-tracker.html

 

21-12-2016