FAKE NEWS!

Zehra Erdin

Gazeteci

Yazar Hakkında

Merhaba, ben Zehra Erdin. 1996 yılında Kahramanmaraş’ta doğdum. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi – Gazetecilik mezunu, içerik ve metin yazarıyım. Güneşin batışından, ayın doğuşundan, çiçeğin açmasından, insanın doğmasından kısacası dünyadaki her olaydan ilham alırım.


zehraaerdinn@gmail.com


A+ A-

Herkes yalan haberden ne kadar uzak durduğundan bahsederken araştırmalar aslında yalan haberin her gün aramızda dolaştığına işaret ediyor. Maruz kaldığımız yalan haberler doğru olanlarından çok daha hızlı şekilde yayılıyor. Üstelik hafızalardan silinme oranı gerçek habere oranla çok daha az. Peki buna neden ve nasıl izin veriyoruz?


Yalan haberi; asparagas, hiçbir gerçekliği olmayan uydurma haber olarak tanımlıyoruz. İnsan olarak bilinçli olarak gerçekleştirdiğimiz bilgi edinme ihtiyacı bazı durumlarda bilinç dışı şekilde gerçekleşerek bizi tatmin etmeye yarıyor. Bazı sebeplerden dolayı yalan haberi zihnimiz doğru habere tercih eder hale geliyor.

Belirsizliği Kaldırma İhtiyacı

Sonu görünmeyen, hakkında bilgi sahibi olmanın zahmetli olduğu belirsiz konularda hemen sonuca ulaşma isteği ortaya çıkar. Uzun araştırmalar sonucunda bir karara veya fikre ulaşmaktansa basit bir şekilde ilk bilgiye ulaşan olmak daha cazip görünür. Özellikle siyaset ve ekonomi konularında okuyucu bilgi edinme çabasından ziyade sunulan ilk habere inanmayı tercih eder.

İnancıma Yakınsa İnanmam Daha Kolay

İnsanlar geçmişten bu yana inandıkları doğrularını değiştirme konusunda çok katı davranır. Doğru ve yalan haber arasında inancına en yakın geleni tercih eder. Kendi doğrularını unutup yerine hakikatleri koymayı reddeder. Kanıt sunulması ve ikna çabaları bu tabuları yıkmaya genelde yetmez.

En Hızlı Haberi Ben Almalıyım

Günümüzde yeni iletişim teknolojileri sayesinde haberin yayılması çok arttı. Artık dünyanın herhangi bir yerinde gerçekleşen bir olay sosyal platformlar sayesinde hızlıca dağılıyor. Bu durum insanlarda haberlere anında ulaşma isteği uyandırıyor. Haberi doğru ya da yanlış almak yerini haberi ilk alan ya da son duyan olmaya bırakıyor.

Gerçek Olsun İstiyorum Öyleyse Gerçek

Gerçek olmasını istediğimiz konularda ne kadar kör olabiliriz? Herhangi bir konuya olan fanatiklik doğruyu görmenin önünde engel olabilir. İnsanlar özellikle siyasi konularda tutkulu olduklarından, okuryazarlık bilincini bir kenara bırakarak, kendi inançlarına uygun olan haberi doğru olarak kabul edebilir.

Beni İkna Etmeye Çalışma

İnsanları inandıkları bir konu hakkında kanıtlarla köşeye sıkıştırmak her zaman doğruyu kabul etmelerini sağlamaz. Aksine çoğu kez o yalana bağlanmış insanlar doğrunun kanıtlarını çürütmek için o kadar çok çaba sarf eder ki en sonunda çok daha fazla yalana bağlanır. İdeolojik olarak kabul görmüş bir yalan haber kanıtlardan çok daha sağlam bir yere sahiptir. Yalan haber zihinlerde yer edindiğinde onu oradan sökmek oldukça zor hale gelir.

Sürekli Tekrar Edilen En Doğrusudur

Yalan haberler ile ilgili yapılan araştırmalarda çıkan en yaygın sonuç; sürekli olarak tekrar edilen haberin, yalan bile olsa, inanmasının çok daha kolay olduğudur.  Aşina olunan bilgiler gerçekle kıyaslandığında daha fazla itibar görür. Bunun yanında yalan haber çok daha hızlı yayılır. Buzzfeed’in 2016 yılında yaptığı bir araştırmada Facebook’ta yayınlanan yalan haberlerden 20 tanesinin, doğru olan 20 haberden 1,3 milyon daha fazla etkileşim aldığını ortaya koydu. Bu yalan haberlerden en sık görüntülenen ise Papa’nın Trump’a destek vereceğini içeren makaleydi. O kadar çok tekrar edildi ki sonunda insanlar Papa kanadından bir açıklama gelse dahi zihinlerinden bu bilgiyi atamadan oy vermeye gitti.

Bir Öneride Bulunalım

Yalan haberle ile ilgili araştırmalarda görülüyor ki eğitim seviyesi yüksek insanlar sahte haberlerden daha fazla korunabiliyor. Bunun sebebi ise olaylara eleştirel yaklaşabilme yeteneği ve kişinin kendini denetlemeyebilmesi. Körü körüne inanmaktan eğitim sayesinde kurtulan insanlar daha az manipülasyona maruz kalıyor. Bundan yola çıkarak şu öneride bulunabiliriz: Okullarda bilhassa erken yaşlarda medya okuryazarlığı eğitimi verilmelidir. Haber almanın bu kadar önemli olduğu, gerçek ve sahte haberin birbirine karıştığı, etik değerlerin hiçe sayılarak olayların haberleştirildiği bir dünyada medya okuryazarlığı kaçınılmaz bir eğitim haline geldi.

 


Kaynakça

YARARLANILAN KAYNAKLAR: https://aklinizikesfedin.com/yalan-haberlere-neden-inaniyoruz/

https://teyit.org/arastirma-insanlar-neden-yalan-haberlere-kaniyor

https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/yalan-habere-neden-dogrusundan-daha-cok-inaniyoruz/

KULLANILAN GÖRSEL : https://unsplash.com/photos/FPNnKfjcbNU

https://unsplash.com/photos/_Zua2hyvTBk

18-11-2020